Potloodnotities: de truc die zware puzzels makkelijk maakt
Bijgewerkt 3 november 2026
Door het Heistgrid-team, een kleine puzzelstudio · Zo controleren we elke zaak
Deductief redeneren in een puzzel betekent dat je opschrijft op welke vakjes een verdachte nog kan staan en die vakjes één voor één doorstreept tot er maar één mogelijkheid overblijft. Die notities heten potloodnotities of kandidaten, en ze maken van een zwaar bord een reeks kleine, vanzelfsprekende stappen.
Wat is een potloodnotitie in een puzzel?
Een potloodnotitie, vaak kandidaat genoemd, is een aantekening over waar een verdachte nog kan staan. Het is geen gok over wie het gedaan heeft. Het zegt alleen dit: volgens het bewijs tot nu toe mag deze persoon op dit vakje staan.
Dezelfde gewoonte werkt bij elke plaatsings-whodunit, ook bij Murdoku-achtige boeken: wie kandidaten kan noteren in een sudoku, kan dat hier ook, met verdachten in plaats van cijfers.
De waarde zit in het uitgummen. Elke aanwijzing die je leest en elke verdachte die je echt neerzet, maakt een deel van die notities fout. Streep ze één voor één door, en wat overblijft is geen vermoeden, maar het enige wat nog kan.
Hoe maak je potloodnotities op papier?
Een kleine voorletter in de hoek van een vakje. Geef iedereen een eigen hoek, zodat vier voorletters een vakje kunnen delen zonder dat het een onleesbare brij wordt. Schrijf licht, houd een zachte gum bij de hand en veeg een letter weg zodra een rij, een kolom of een aanwijzing hem uitsluit.
Puzzelaars die de notities overslaan, proberen het hele bord in hun hoofd te houden en raken het meestal kwijt rond de zevende aanwijzing. De notities zijn dezelfde informatie, opgeschreven waar je hem niet kunt laten vallen.
Hoe werken potloodnotities in een Heistgrid-zaak?
In onze app heb je geen gum nodig. Kies een verdachte en tik op een klein hoekvakje in een leeg vakje om zijn notitie daar neer te zetten; een vakje kan er maximaal vier bevatten. Zet je iemand echt neer, dan verdwijnen zijn andere notities over het hele bord vanzelf, dus de boekhouding gaat vanzelf en je aandacht blijft bij de aanwijzingen.
Wat is het patroon "nog maar één plek over"?
Dit is het oefenbord uit onze uitleg hoe je speelt: een 3×3-bibliotheek, drie mensen, en een retourkar op een grijs vakje waar niemand kan staan.
· voorkant ·
· voorkant ·
· voorkant ·
Priya
Otto
MabelDe eerste aanwijzing zegt dat Priya vooraan stond, dus ze krijgt een notitie op alle drie de voorste vakjes: de aanwijzing versmalt haar, hij plaatst haar niet. De tweede zegt dat Otto helemaal links stond, dus het vakje linksvoor is van hem en Priya's notitie daar gaat eraf.
Dan de derde aanwijzing: Priya stond links van Mabel. Dat sluit voor haar de rechterkolom uit, en ze houdt één gemarkeerd vakje over. Een verdachte met precies één notitie over is geen mogelijkheid meer, maar een plaatsing. Zet haar daar neer, en hetzelfde gebeurt met iedereen die haar rijen en kolommen deelde.
Wat is het patroon "nog maar één persoon over"?
Draai dezelfde notities om en vraag je af wat er met een vakje is: wie mag hier nog staan? Een verzonnen voorbeeld: het middelste vakje kan Ada niet hebben, want haar rij bevat al iemand, en Bram ook niet, want zijn kolom bevat al iemand. Dan blijft Coosje over, niet omdat een aanwijzing haar noemde, maar omdat niemand anders past.
Beide patronen komen uit één verzameling notities. Het eerste lees je langs een naam, het tweede langs een vakje. De meeste puzzelaars die vastzitten lezen alleen namen, terwijl het antwoord op vakjesniveau al die tijd onder hun potlood lag.
Moet je elk leeg vakje markeren?
Nee, markeer waar een aanwijzing naar wijst, niet overal. Alle lege vakjes volzetten geeft je een bord vol voorletters en geen informatie, en je bent de komende tien minuten letters aan het lezen in plaats van aan het denken. Staan er vier namen in een vakje, dan heb je er nog niets over geleerd; lees een andere aanwijzing en kom terug.
Begin met de aanwijzingen die iemand tot een bereik beperken, zoals een rij, een kolom of een kamer, en houd de notities weinig genoeg om ze in één oogopslag te tellen.
Wat speel je hierna?
Potloodnotities zijn de hele truc achter de zwaardere zaken, dus het loont om ze te oefenen op een bord dat je in één keer afmaakt. De regels voor het lezen van een bord staan op de pagina hoe je speelt, en de rangen staan samen op de zakenpagina. Spreekt het idee van een getuige die niet de waarheid vertelt je aan, dan loopt onze gids over leugenaarpuzzels ook die door.
Probeer het zelf
50 van deze zaken op papier?

Het boek: 50 zaken, van Jonge Speurder tot Meesterdetective.
Bestel op Amazon.nl